Choroba afektywna dwubiegunowa

Co oznacza rozpoznanie

Kluczowe rozróżnienie dotyczy bieguna wzwyżkowego. Mania oznacza objawy na tyle nasilone, że rozbijają pracę i relacje, często z utratą krytycyzmu i koniecznością leczenia szpitalnego. Hipomania ma tę samą naturę w łagodniejszej postaci: otoczenie widzi zmianę, ale życie nie rozpada się na kawałki.

Bywają też epizody mieszane, w których napędzenie i przygnębienie występują równocześnie. To stan o podwyższonym ryzyku, ponieważ energia do działania idzie w parze z rozpaczą. Osobno opisuje się przebieg z szybką zmianą faz, gdy w ciągu roku pojawiają się co najmniej cztery epizody.

Jak wyglądają poszczególne epizody

Zestawienie ma charakter poglądowy i nie służy do samodzielnego rozpoznania. Objawy oceniane są przez lekarza łącznie z ich czasem trwania i wpływem na funkcjonowanie.

Dlaczego diagnoza przychodzi z opóźnieniem

Po pomoc zgłasza się osoba w depresji. Hipomanii nikt nie zgłasza, bo trudno prosić lekarza o pomoc w okresie, w którym ma się energię, pomysły i lepszy humor niż zwykle. W efekcie lekarz widzi kolejne epizody depresyjne i rozpoznaje depresję nawracającą.

Trop pojawia się często dopiero po włączeniu leku przeciwdepresyjnego. Gdy po kilku dniach nastrój podskakuje wyraźnie ponad normę, sen skraca się do kilku godzin bez zmęczenia, a aktywność rośnie skokowo, obraz choroby zmienia się razem z leczeniem. Wtedy do terapii wchodzi lek stabilizujący nastrój.

Praktyczna wskazówka na wizytę: przynieś ze sobą ślad przebiegu choroby. Kiedy zaczęły się epizody, ile trwały, czy zdarzały się okresy skróconego snu i wzmożonej aktywności, czy w rodzinie ktoś chorował na zaburzenia nastroju. To zwykle więcej zmienia niż opis samopoczucia z bieżącego tygodnia.

Na czym opiera się leczenie

Podstawą jest lek normotymiczny przyjmowany także w okresach dobrego samopoczucia. Wybór zależy od tego, który biegun przeważa: lit działa na oba, lamotrygina chroni głównie przed depresją, walproiniany i karbamazepina mocniej zabezpieczają biegun maniakalny, a kwetiapina bywa stosowana w epizodzie ostrym i w profilaktyce. O tym, dlaczego leku nie odstawia się w remisji, piszemy przy odstawianiu stabilizatora.

Farmakoterapia to jednak nie całość. Regularny rytm snu, ograniczenie alkoholu i substancji psychoaktywnych, rozpoznanie własnych objawów zwiastunowych i plan działania na wypadek nawrotu mają realny wpływ na liczbę epizodów. Psychoedukacja pacjenta i bliskich należy do najlepiej udokumentowanych elementów leczenia.

• Stały rytm dobowy. Skrócenie snu bywa pierwszym sygnałem zbliżającego się epizodu maniakalnego.
• Lek także w remisji. Odstawienie po kilku dobrych miesiącach jest najczęstszą przyczyną nawrotu.
• Plan na nawrót. Ustalone z bliskimi sygnały ostrzegawcze i numer, pod który dzwonisz w pierwszej kolejności.
• Kontrola badań. Zakres zależy od leku i jest częścią leczenia, a nie dodatkiem do niego.

Co można załatwić przez konsultację online

Zdalna konsultacja psychiatryczna sprawdza się przy kontynuacji leczenia: przedłużenie recepty na ustaloną dawkę, omówienie tolerancji leku i badań kontrolnych. Lekarz weryfikuje historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i decyduje po ocenie wywiadu.

Pierwsza diagnostyka choroby dwubiegunowej i leczenie ostrego epizodu wymagają kontaktu bezpośredniego. Przy manii z utratą krytycyzmu albo przy myślach samobójczych właściwą drogą jest pilna wizyta lub oddział ratunkowy, a nie formularz online.